Standard ochrony IP – jak go rozszyfrować?

Na pewno spotkałeś się z informacją, że IP danej latarki, smartfona, smartwatcha czy innego urządzenia elektrycznego i elektronicznego wygląda tak i tak. Czym różni się IP67 od IP66? A co to znaczy IPX? Czy mówić o standardzie, stopniu ochrony, klasie, a może te terminy można stosować zamiennie? Krótko wyjaśnimy, a także obalimy kilka mitów na temat odporności czy szczelności urządzeń.

Co oznacza IP?

IP to skrót od International Protection (międzynarodowa ochrona) lub Ingress Protection, czyli ochrona przed wnikaniem. Chodzi tu zarówno o krople wody, jak i ciała obce o różnych rozmiarach (najczęściej o pył, kurz, odłamki). Standard IP oparty jest na międzynarodowej normie IEC 60529, która definiuje testowanie ochrony przed pyłem, kurzem czy wodą. Norma IEC 60529 ma polski i europejski wariant PN-EN 60529:2003.

Co oznaczają cyfry i litery w skali IP?

Litery i cyfry w standardzie IP regulują normy:

DIN EN 60529 (niemiecki i europejski wariant normy IEC 60529)
ISO 20653 (rozszerzenie IP, oparte o IEC 60529 i opracowane przez Międzynarodową Organizację Normalizacyjną (ISO) – norma przeznaczona dla branży motoryzacyjnej i przemysłowej.

Każdy kod składa się z dwóch cyfr charakterystycznych oraz dwóch liter, dodatkowej i uzupełniającej (obie są opcjonalne i nie muszą być użyte).

0 – brak ochrony – obudowa nie zapewnia żadnej ochrony przed dotykiem i ciałami obcymi.

Pierwsza cyfra – stopień ochrony przed ciałami stałymi.

1 – ochrona przed obcymi ciałami stałymi o średnicy 50 mm i większej (dłoń, pięść).

2 – ochrona przed obcymi ciałami stałymi o średnicy 12,5 mm i większej (palec, długopis).

3 – ochrona przed obcymi ciałami stałymi o średnicy 2,5 mm i większej (grubszy kabel, śrubokręt).

4 – ochrona przed obcymi ciałami stałymi o średnicy 1 mm i większej (drut).

5 – ochrona przed pyłem (częściowa; pył może się dostać do środka urządzenia, ale nie w ilości, która by je popsuła lub przeszkodziła w pracy).

6 – ochrona pyłoszczelna (całkowita).

Druga cyfra – stopień ochrony przed wodą

1 – ochrona przed pionowo spadającymi kroplami (kondensacja, lekka mgła).

2 – ochrona przed kroplami padającymi na urządzenie przechylone pod kątem do 15 stopni (kondensacja, lekki deszcz, para, mgiełka; dotyczy np. klimatyzatora naściennego, okapu).

3 – ochrona przed natryskiwaniem wodą pod dowolnym kątem do 60 stopni od pionu z każdej strony (deszcz z wiatrem, rozbryzgi w kuchni lub łazience).

4 – ochrona przed bryzgami wody z dowolnego kierunku (zraszanie wodą, prysznic, ulewa).

5 – ochrona przed strugą wody (12,5 l/min) laną na obudowę z dowolnej strony (mycie urządzenia za pomocą węża, mocny deszcz, zachlapanie).

6 – ochrona przed silną strugą wody (100 l/min) laną na obudowę z dowolnej strony (bezpośrednie opłukiwanie urządzenia, silna fala wody).

7 – ochrona przed krótkotrwałym zanurzeniem (do 1 m, ok. 30 min) (chwilowe wpadnięcie do zlewu, kałuży, basenu).

8 – ochrona przed długotrwałym zanurzeniem (powyżej 1 m, czas określa producent w uzgodnieniu z użytkownikiem; warunki muszą być surowsze niż przy 7) (nurkowanie do 1,5–3 m, dłuższy kontakt z wodą). Uwaga – dokładne parametry (głębokość, czas) ustala producent w porozumieniu z użytkownikiem, dlatego IP68 nie zawsze oznacza to samo dla każdego urządzenia!

9 – ochrona przed zalaniem silną strugą wody pod ciśnieniem (8–10 MPa i temp. +80 °C) (myjnia wysokociśnieniowa, para wodna, czyszczenie pod ciśnieniem) (stopień IPX9 został wprowadzony w zaktualizowanej wersji normy IEC 60529:2013; odpowiada niemieckiemu IP69K z norm DIN 40050-9 i ISO 20653).

Przy IPX1-IPX6 możemy mówić o wodoodporności, natomiast IPX7-IPX9/9K – już o wodoszczelności. Przypominamy, że nie są to terminy równoznaczne. Wodoodporność oznacza, że urządzenie jest odporne na działanie wody. Wodoszczelność natomiast, że nie przepuszcza wody do środka.

Istnieją także stopnie IP69K oraz IPX9K. Wprowadziły je normy DIN 40050-9 oraz ISO 20653. Nie spotyka się ich w polskich urządzeniach masowego użytku. Są one jednak istotne w branży przemysłowej lub motoryzacyjnej. Stopnie te mówią, że sprzęt jest odporny na silny strumień gorącej wody (z myjki ciśnieniowej).

Litery

X – brak informacji, nie można określić

Litery dodatkowe (A, B, C, D) – określają poziom ochrony przed dotykiem części niebezpiecznych:

A – ochrona przed dostępem dłonią,
B – ochrona przed dostępem palcem,
C – ochrona przed dostępem narzędziem,
D – ochrona przed dostępem drutem.

Litery uzupełniające (H, M, S, W) – opisują specjalne warunki zastosowania urządzenia:

H – urządzenie wysokiego napięcia,
M – badane podczas pracy ruchomych części,
S – badane w stanie spoczynku,
W – przystosowane do pracy w warunkach atmosferycznych (na zewnątrz).

Jak odczytywać przykładowe stopnie ochrony IP?

Weźmy IP68 – oznacza, że ma całkowitą ochronę przed pyłem, a także przed długotrwałym zanurzeniem. Z kolei IPX8 oznacza, że urządzenie ma tylko ochronę przed długotrwałym zanurzeniem, ale nie jest już szczelne wobec pyłu (lub brak informacji).

Stopień ochrony czy klasa ochrony?

Można spotkać się z tym, że oba te teminy stosowane są wymiennie. Jest to jednak pewne uproszczenie, stosowane raczej w mowie potocznej. Poprawnie powinno się mówić o stopniu ochrony IP.

Tak samo klasa szczelnoścI IP jest wyrażeniem technicznie niepoprawnym, ale spotykanym w mowie potocznej.

Mity na temat odporności urządzeń – obalamy je

Z wodoodpornym smartfonem lub innym urządzeniem można nurkować – MIT

Zdarza się, że ktoś myśli, że wodoodporne urządzenie pozwala mu na nurkowanie z nim – w basenie czy, jeszcze lepiej, w morzu. W rzeczywistości dany sprzęt może wytrzymać czasowe zanurzenie na określonej głębokości. Do tego testy, które prowadzą do nadania stopnia ochrony IP, nie odnoszą się najczęściej (w przypadku elektroniki powszechnie dostępnej na rynku) do warunków morskich (słona woda itd.).

Oczywiście jest sprzęt, który pozwala np. na wykonywanie zdjęć pod wodą. Są to jednak urządzenia specjalistyczne, przeznaczone profesjonalistów (np. operatorów filmowych).

Droższy = bardziej odporny lub szczelny – MIT

Komuś może wydawać się, że im droższy sprzęt, tym większa pewność, że dane urządzenie jest odporne czy szczelne. Jest tu ziarno prawdy. Faktycznie, renomowane, uznane marki dają większą pewność, że ich sprzęt jest właściwie wykonywany. Natomiast zawsze decyduje jednak stopień IP. Możesz mieć drogi sprzęt, który jednak nie będzie miał odpowiedniej odporności. I odwrotnie – możesz mieć tańszy, ale odpowiednio odporny lub szczelny. Zawsze jednak kupuj od sprawdzonych i uznanych producentów.