Bezpieczeństwo instalacji elektrycznej w starym budownictwie. Jak uniknąć zagrożeń?

Instalacja elektryczna w starym budownictwie to nierzadko przestarzałe przewody, brak odpowiednich zabezpieczeń czy dostosowania do nowoczesnych rozwiązań. Co należy sprawdzić i zmienić, aby cieszyć się bezpieczeństwem i spokojnym użytkowaniem urządzeń elektrycznych? Na co trzeba uważać i z czym trzeba się liczyć? Po lekturze naszego artykułu będziesz znał odpowiedzi na te pytania.

Co zaliczamy do starego budownictwa?

Termin stare budownictwo jest dość pojemny. Najczęściej określa się nim budynki powstałe jeszcze w PRL-u (zarówno bloki, jak i domy jednorodzine) oraz na przełomie XIX i XX wieku (np. kamienice). Zaliczają się do niego jednak także i nowsze budynki, z lat 90., jak i początków XXI wieku.

Kluczową cechą jest to, że ich instalacje elektryczne, wodno-kanalizacyjne, ocieplenia czy system przeciwpożarowy są już przestarzałe i nie pasują do nowoczesnych rozwiązań.

Oczywiście czym starsze rozwiązanie, tym sprawy mają się gorzej. Np. w budynkach z lat 90. stosowano już przewody miedziane, których wcześniej nie instalowano (były wówczas używane przewody aluminiowe, dużo gorszej jakości).

Kiedy należy sprawdzać stan instalacji?

Stan instalacji elektrycznej zasadniczo sprawdza się (przynajmniej) co 5 lat (wynika to z art. 62 prawa budowlanego), ale w starym domu lepiej robić to częściej: co 2-3 lata. Poza tym instalację powinno się sprawdzić, gdy:

kupujesz dom lub mieszkanie – zrób wtedy pomiary elektryczne, które pomogą ocenić, czy będzie potrzebny remont;
robisz remont generalny – wymieniasz podłogi, tynki oraz instalację wodną czy gazową;
zwiększasz obciążenie instalacji – np. przez dodanie do kuchni płyty indukcyjnej, ładowarki do auta elektrycznego w piwnicy albo klimatyzacji do pokoju;

gdy zauważasz niepokojące sygnały – często wyskakują korki, gniazdka iskrzą lub się nagrzewają, światła gasną lub migoczą przy włączaniu urządzeń albo nagle czuć spalenizną – to jest już właściwie ostatni dzwonek, żeby coś zrobić.

Co należy sprawdzić w pierwszej kolejności?

czy instalacja była kiedykolwiek wcześniej modernizowana – kiedy? co wymieniono/zrobiono?;
stan przewodów (miedziane czy aluminiowe?) oraz izolacji (czy nie jest uszkodzona),
tablicę (skrzynkę) rozdzielczą i bezpieczniki – wyłączniki nadprądowe (tzw. eski, współczesne wersje starych korków – chronią przed przeciążeniem i zwarciem), wyłączniki różnicowoprądowe (tzw. różnicówki albo RCD, odpowiadają za ochronę przed porażeniem prądem – to, że są, poznasz po obecności przycisku TEST), ograniczniki przepięć (SPD, chronią sprzęt elektryczny przed przepięciami),
gniazda (czy się przegrzewają, czy są bolce lub otwory ochronne – uziemienie) i styki (czy nie są luźne),
instalację ochronną (PE) – czy w ogóle jest zamontowana, czy jest dla niej miejsce – bez pomocy elektryka możesz ustalić to np. przez brak bolca w gniazdku, gniazdka z bolcem starego typu (połączone z przewodem neutralnym, a nie PE), stare korki i brak wyłączników różnicowoprądowych, komunikat podpinanego urządzenia RTV AGD o braku uziemienia (kontrolka lub inny sposób) – najczęściej, jeśli w budynku nie było dotąd modernizacji, to najpewniej nie ma instalacji ochronnej.

Samemu czy z elektrykiem? Kto powinien się zająć sprawdzaniem oraz modernizacją instalacji elektrycznej?

Czy sprawdzenie oraz modernizację instalacji elektrycznej można przeprowadzić samemu, czy lepiej powierzyć to zawodowemu elektrykowi? Pewne rzeczy może wykonać nawet laik. Najczęściej jest to wstępny screening. Obejmuje on:

stwierdzenie, że występują pewne sytuacje i zjawiska opisane powyżej (nagrzewanie się gniazdek itd.),
sprawdzenie, czy czegoś nie brakuje (np. uziemienia w gniazdkach),
czy coś nie wystaje (np. czy przewody nie są odsłonięte, gniazda nie wystają ze ścian).

Elektryk (z uprawnieniami Stowarzyszenia Elektryków Polskich (SEP) „E” (eksploatacja) lub – przy większych projektach – także „D” (dozór) jest natomiast potrzebny do:

pomiarów – są one bardzo ważne, bo są podstawą do przeprowadzania modernizacji instalacji elektrycznych, jak również elementem okresowego przeglądu; może je przeprowadzać tylko osoba z uprawnieniami i profesjonalnymi urządzeniami – powszechnie dostępne mierniki czy testery gniazd (sprawdzające, czy bolec jest podłączony do PE) nadają się do wstępnego screeningu, ;
oceny przewodów i materiałów, z których są wykonane, puszek, zacisków itp.;
weryfikacji rozdzielnicy – stanu i doboru zabezpieczeń, prawidłowości połączeń czy obecności i skuteczności uziemienia;
identyfikacji układu sieci i możliwości dołożenia układu ochronnego.

Elektryk może opisać i polecić zakres modernizacji albo stwierdzić, że wystarczy naprawa punktowa. Po wykonanej modernizacji robi także pomiary powykonawcze i sporządza protokół, który stanowi podstawę odbioru instalacji.

W przypadku większych projektów potrzebne będzie też zdanie projektanta z uprawnieniami budowlanymi. Natomiast samą modernizacją powinna się zająć firma elektryczna z doświadczeniem w modernizacji instalacji elektrycznej.

Wymiana czy naprawa?

Niekoniecznie trzeba wymieniać całą instalację elektryczną – czasem wystarczy jej naprawą lub uzupełnienie.

Będzie tak, gdy:

przewody są nowoczesne – miedziane,
izolacja przewodów ma prawidłowe parametry w pomiarach (prąd płynie wewnątrz przewodu, nie przebija do obudowy czy ściany),
skrzynka rozdzielcza ma nowoczesne zabezpieczenia (zamiast korków są wyłączniki różnicowoprądowe i nadprądowe),
problemy są tylko lokalne – np. wystarczy wymiana gniazdka,
nie planujesz zwiększania obciążeń – np. podłączania płyty indukcyjnej.

Pamiętaj, że w częściach wspólnych (klatka, piony, złącze) konieczna jest zgoda administracji lub wspólnoty, a jeśli wynajmujesz mieszkanie lub dom – wiedza i zgoda właściciela.

Ile kosztuje modernizacja instalacji elektrycznej?

Kwestia być może najważniejsza albo – najbardziej bolesna dla finansów. Przede wszystkim ceny są zależne od rozmaitych czynników:

regionu,
standardu prac, które trzeba wykonać,
dostępu do trasy kablowej (miejsce, którędy biegną przewody – w ścianach, na podłodze, suficie) – im trudniejszy, tym koszt będzie wyższy

Na podstawie danych dostępnych w Internecie można spróbować określić widełki:

pomiary/przegląd instalacji z protokołem (mieszkanie/dom) – 200-600 PLN;
montaż i modernizacja skrzynki rozdzielczej – 200-300 PLN (robocizna) + 800-850 PLN (osprzęt) – łącznie 1000-1150 PLN;
kompleksowa instalacja (nowa lub pełna wymiana) – 100 PLN za metr kwadratowy, choć całkowity koszt może być wyższy (trzeba uwzględnić kucie i odtworzenie);
wymiana punktu elektrycznego (gniazdka, włącznika światła, puszki rozdzielczej itd.) -60-70 PLN za punkt, ale, podobnie jak wyżej, cały koszt może być większy.

Co zrobić, jeśli nie możesz sprawdzić lub wymienić instalacji elektrycznej?

Nie zawsze sprawdzenie lub wymiana instalacji będzie możliwa. Jest tak, np. gdy mieszkanie jest wynajmowane albo gdy nie ma po prostu finansów na remont.

W takim wypadku można zastosować pewne środki, które zmniejszą zagrożenie awarii:

ogranicz obciążenie urządzenia – nie podłączaj wielu urządzeń, które pobierają wiele energii do jednego gniazda – nie przeciążaj także jednego obwodu;
wybierz dobrej jakości listwy, koniecznie z bezpiecznikiem i wyłącznikiem;
sprawdzaj, czy gniazdka się nie nagrzewają;
wymieniaj jak najszybciej uszkodzone wtyczki, przedłużacze lub gniazda;
w newralgicznym miejscu (wszędzie tam, gdzie jest duża moc, np. w łazience i kuchni) możesz podłączyć wyłącznik różnicowoprądowy (adapter RCD) (niewielkie urządzenie, które podłączasz do gniazdka i do którego następnie podłączasz inne urządzenia).

W miarę możliwości zaplanuj modernizację instalacji elektrycznej w przyszłości lub zgłoś jej potrzebę właścicielowi budynku.

Jeśli chcesz zwiększyć moc przyłączeniową – bo np. podłączasz płytę indukcyjną – musisz złożyć wniosek do zakładu energetycznego (wtedy zostaną przeprowadzone istotne badania).